Tìm ra “nguyên tố” của bạn

Làm sao khám phá tài năng và niềm đam mê của bạn, cũng như thay đổi cuộc sống của bạn?

Hãy trân trọng tính độc đáo của riêng bạn: bạn sở hữu bộ gen của riêng mình và những trải nghiệm đặc biệt của nó.

Tất cả chúng ta đều biết rằng mỗi người đều đặc biệt và khác biệt, nhưng bạn đã bao giờ xem xét toàn bộ ý nghĩa của điều đó chưa? Bạn đặc biệt không chỉ vì những suy nghĩ độc đáo của bạn mà còn vì bản chất sinh học và môi trường của bạn.

Trước hết, bạn là người đầu tiên được sinh ra với cấu tạo gen chính xác của mình. Xuyên suốt toàn bộ quá trình tiến hóa của loài người, đã có hàng tỷ hoán vị gen khác nhau đã tạo ra hàng tỷ con người khác nhau. Trong lịch sử di truyền vô cùng dài này, bạn là trường hợp đầu tiên của tổ hợp gen chính xác ấy. Điều này khiến bạn trở nên độc nhất về mặt sinh học, cũng như về mặt tâm lý, bởi vì cấu tạo não bộ của bạn cũng hoàn toàn mới và độc đáo.

Trên thực tế, các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng những khác biệt lớn về tâm lý và sinh học thậm chí có thể xảy ra giữa các cặp song sinh giống hệt nhau.

Yếu tố thứ hai khiến bạn trở nên độc đáo là môi trường mà bạn lớn lên. Bạn được sinh ra trong một khoảng thời gian nhất định (sẽ không bao giờ lặp lại) và bạn đã từng là thành viên của một số nhóm và cộng đồng sẽ không bao giờ tồn tại nữa như cách chúng đã tồn tại: như cộng đồng những người trong khu phố của bạn, gia đình bạn, trường học của bạn, v.v.

Vì vậy, hãy dành thời gian để chiêm nghiệm xem cuộc sống của bạn độc đáo như thế nào, cả về mặt xã hội và sinh học. Trải nghiệm chính xác như của bạn chưa từng tồn tại trong lịch sử loài người và nó sẽ không tồn tại nữa. Bạn được sinh ra với cấu tạo sinh học hoàn toàn độc đáo và bước vào những hoàn cảnh xã hội hoàn toàn độc đáo. Điều này dẫn đến một trải nghiệm cuộc sống không bao giờ có thể được tái tạo.

Hãy quên đi những kế hoạch dài hạn và chấp nhận sự khó lường của cuộc sống: bạn sẽ tìm thấy rất nhiều cơ hội mới để đạt được mục tiêu của mình.

Bạn đã bao giờ cảm thấy áp lực phải sống cuộc sống của mình theo một cách nhất định chưa? Xã hội thường khuyến khích chúng ta tuân theo một kế hoạch tuyến tính nhất định. Chúng ta phải tốt nghiệp trung học năm 18 tuổi, vào đại học, rồi trở thành một người lao động chuyên nghiệp, kết hôn và sinh con. Câu chuyện này có thể phù hợp với một số người, nhưng đối với nhiều người trong chúng ta, nó có thể hạn chế và khiến chúng ta tránh xa những cơ hội mà ta có thể phát triển vượt trội.

Chúng ta thường phải cam kết hình thành kế hoạch này khi còn rất trẻ. Thanh thiếu niên dự kiến sẽ vào một chuyên ngành trong trường đại học và sau đó xây dựng sự nghiệp của mình dựa trên quyết định đó. Điều này có nghĩa là nhiều người trẻ cam kết thực hiện một kế hoạch chung cho toàn bộ sự nghiệp của họ khi họ vừa mới kết thúc tuổi thơ.

Việc lên kế hoạch cho cuộc đời khi ta còn quá trẻ chắc chắn không có nhiều cơ hội cho những cơ hội bất ngờ, nhưng cuộc sống thì đầy rẫy những điều bất ngờ. Bạn không biết điều gì sẽ xảy ra vào ngày mai, nhưng điều đó không hề xấu. Bạn có thể tìm thấy thứ gì đó sẽ dẫn đến một cơ hội mà bạn không ngờ tới. Thay vì sợ hãi sự khó lường của thế giới, hãy sử dụng nó để làm lợi thế cho bạn. Những tình huống chưa biết có thể dẫn đến một điều gì đó tuyệt vời.

Khi bạn chấp nhận rằng bạn không thể dự đoán hoặc kiểm soát tương lai, bạn sẽ khám phá ra nhiều cơ hội mới. Cuộc đời của Ken Robinson minh họa rất rõ điều này. Khi còn nhỏ, ông bắt đầu quan tâm đến sân khấu và chỉ đạo sân khấu, sau đó là giáo dục về kịch nghệ, và thông qua đó là cải cách giáo dục. Ông chỉ bắt đầu viết và diễn thuyết ở tuổi trung niên. Khi còn là một thanh niên, ông chưa bao giờ có kế hoạch phát triển sự nghiệp của mình bên ngoài nước Anh hoặc được biết đến với những bài viết và bài phát biểu của mình. Công trình vĩ đại nhất của ông là kết quả của việc nắm bắt cơ hội ngay cả khi ông không biết chúng sẽ dẫn đến đâu.

Nói tóm lại, đừng sợ những điều chưa biết, bởi vì mọi thứ đều là chưa biết.

Bạn có những kỹ năng hoặc khả năng bẩm sinh mà bạn có thể không biết, vì vậy hãy cho mình cơ hội để khám phá chúng.

Trí thông minh của con người vô cùng rộng lớn, và mỗi người chúng ta được sinh ra với năng khiếu cho các kỹ năng khác nhau – đây là một phần tạo nên sự độc đáo của mỗi chúng ta.

Mặc dù bạn sinh ra với nhiều năng khiếu, nhưng môi trường hoặc văn hóa của bạn có thể đã ngăn cản bạn khám phá chúng: nếu bạn chưa bao giờ ra biển, bạn sẽ không biết mình có năng khiếu chèo thuyền hay không.

Tương tự như vậy, bạn có thể không có đủ nguồn lực để khám phá năng khiếu của mình. Ví dụ, trường El Sistema mở ra để dạy nhạc cổ điển cho trẻ em sống ở những vùng nguy hiểm của Venezuela, giữa bạo lực khủng khiếp và xung đột chính trị. Ngôi trường đã trở nên thành công rộng rãi, và nhiều đứa trẻ đã xuất sắc và tiếp tục theo đuổi sự nghiệp âm nhạc chuyên nghiệp. Họ sẽ không bao giờ nhận ra tài năng của mình nếu không có ngôi trường đó.

Các giá trị xã hội của nền văn hóa nơi bạn sống cũng có thể ngăn cản bạn khám phá năng khiếu của mình. Kiểm tra các giả định của bạn về những gì bạn đã được nghe nói là “khả năng được chấp nhận ” ở bạn dựa trên giới tính, chủng tộc, tôn giáo, khuynh hướng tình dục, v.v. Các giá trị văn hóa của bạn có thể khiến phụ nữ đam mê kỹ thuật hoặc nam giới đam mê nấu ăn là không phù hợp. Nếu bạn là một phụ nữ có năng khiếu về kỹ thuật trong một nền văn hóa như vậy, bạn có thể đã không thể theo đuổi sở thích này khi còn nhỏ và thậm chí có thể không bao giờ phát hiện ra năng khiếu này trừ khi bạn đi ngược lại các chuẩn mực văn hóa.

Bởi vì bạn cần cơ hội để khám phá năng khiếu của mình, hãy cố gắng tạo ra càng nhiều cơ hội mới cho bản thân càng tốt. Hãy đẩy bản thân ra khỏi vùng thoải mái của mình. Tham gia các khóa học về các chủ đề bạn tò mò nhưng chưa bao giờ học. Gặp gỡ những người mới. Đi du lịch. Bạn không biết mình có năng khiếu gì mà chưa được khám phá. Càng tiếp xúc với nhiều tình huống mới, bạn càng có nhiều cơ hội khám phá những năng khiếu chưa biết.

Giáo dục thể chế thường làm ta nản lòng: vậy nên đừng cho rằng bạn kém ở một lĩnh vực nào đó chỉ vì bạn bị điểm kém ở môn học đó.

Nếu bạn hỏi mọi người cách tốt nhất để xác định trí thông minh của ai đó là gì, hầu hết có lẽ sẽ gợi ý cho họ bài kiểm tra chỉ số IQ hoặc hỏi về điểm số của họ ở trường. Nhưng những bài kiểm tra chuẩn hóa này chỉ đo lường duy nhất một loại trí thông minh của con người: khả năng suy luận logic. Trên thực tế, có nhiều cách khác để trở nên thông minh mà hầu hết các trường học không coi trọng.

Nếu bạn thông minh theo những cách khác, trường học của bạn có thể không hỗ trợ bạn.

Ví dụ, các trường ưu tiên rất thấp cho các kỹ năng sử dụng đôi tay của bạn. Nếu bạn tỏ ra có triển vọng với tư cách là một thợ máy, trường học của bạn có thể đã cố gắng chuyển hướng bạn đến một lĩnh vực nào đó mà họ cho là “chuyên nghiệp” hơn, chẳng hạn như luật hoặc y học (mặc dù thợ máy rõ ràng là rất thông minh, chỉ là theo một cách khác với định nghĩa của trường học).

Hơn nữa, các trường chỉ chăm lo cho một vài phong cách học tập. Trường học thường bắt học sinh học thông qua văn bản, nhưng một số người học tốt hơn theo những cách trừu tượng hơn, chẳng hạn như thông qua hình ảnh trực quan. Nhà soạn nhạc nổi tiếng Hans Zimmer học rất kém ở trường. Chỉ đến khi ông bắt đầu học nhạc bằng cách hiểu nó một cách trực quan thì ông mới trở nên xuất sắc. Ông hiểu âm nhạc bằng cách hình dung nó như những khuôn mẫu lặp đi lặp lại, mặc dù chưa có giáo viên nào dạy ông theo cách này.

Cuối cùng, trường học không khuyến khích trẻ em khám phá các môn học đầy thử thách do luôn trừng phạt những sai lầm của chúng. Ví dụ, trong một bài kiểm tra toán học, cứ tính sai là chúng bị trừ điểm. Điều này dẫn đến việc học sinh cố gắng tránh xa môn học đó. Hơn nữa, khi lớn lên, ta bị điều kiện hóa để tránh lỗi sai, và do đó ta trở nên kém sáng tạo hơn.

Vì vậy, đừng cho rằng bạn kém ở một môn nào đó vì bạn học kém môn đó ở trường. Hãy kiểm tra lại và tự hỏi bản thân điều này: Bạn có chắc là mình học kém môn này không? Làm sao bạn biết? Đây là những nơi bạn có thể muốn khám phá.

Đừng để thái độ của bạn ngăn cản bạn phát huy hết khả năng của mình.

Nhiều thứ có thể cản trở chúng ta nhận ra tiềm năng thực sự của mình. Thường thì môi trường của chúng ta ngăn cản điều đó, nhưng đôi khi chúng ta tự giới hạn mình bằng chính thái độ của mình.

Đầu tiên, bạn có thể đã nuôi dưỡng thái độ bi quan về khả năng của mình. Cảm giác này thường do xã hội nuôi dưỡng. Khi lớn lên, chúng ta thường xuyên được khuyến khích cạnh tranh với nhau – ở trường học và nơi làm việc. Điều này có nghĩa là bạn có thể đã từ bỏ một số tài năng vì bạn cảm thấy mình không thể cạnh tranh được. Ví dụ, bạn có thể đã có nhiều hứa hẹn khi bắt đầu chơi đàn ghi-ta, nhưng lại từ bỏ nó vì bạn cảm thấy mình sẽ không bao giờ giỏi được như Jimi Hendrix.

Chúng ta cũng thường được khuyến khích có thái độ bi quan về việc phát triển khả năng của mình. Một yếu tố quyết định quan trọng đối với suy nghĩ của bạn ở đây là liệu bạn có tư duy cố định hay tư duy phát triển. Tư duy cố định có nghĩa là bạn tin rằng khả năng của mình là bẩm sinh và do đó bạn không bao giờ có thể cải thiện chúng, trong khi tư duy phát triển có nghĩa là bạn tin rằng mình có khả năng phát triển khả năng của mình thông qua luyện tập. Xã hội thường khuyến khích chúng ta có tư duy cố định bằng cách nhấn mạnh các khái niệm như IQ: ta được sinh ra để tin rằng mình được sinh ra với một chỉ số IQ nhất định và ta được định sẵn để có chỉ số IQ này trong suốt quãng đời còn lại, trong khi thực tế học tập có thể cải thiện rất nhiều khả năng trí tuệ của ta (và thậm chí cả hiệu suất của ta trong các bài kiểm tra như vậy). Bạn cần cố gắng để có một tư duy phát triển, vì nó sẽ cho phép bạn phát triển và cải thiện khả năng của mình.

Để hiểu rõ hơn về bản thân, bạn có thể thấy hữu ích khi thực hiện một số bài kiểm tra đánh giá tính cách. Chúng không bao giờ có thể mô tả chính xác tính cách của bạn, nhưng chúng có thể cung cấp cho bạn một số ý tưởng mới mà bạn có thể sử dụng để định hướng lại bản thân và mục tiêu của mình. Một bài kiểm tra phổ biến mà mọi người sử dụng là bài kiểm tra Myers-Briggs (MBTI), có thể được thực hiện trực tuyến.

Tìm những đam mê của bạn: chúng là chìa khóa cho sức khỏe thể chất và tinh thần của bạn.

Có đam mê là một phần thiết yếu của con người và tất cả mọi người đều đam mê một thứ gì đó. Nếu bạn cảm thấy mình không có đam mê nào, có thể là do bạn chưa khám phá ra chúng.

Khi bạn đang làm điều gì đó mà bạn cảm thấy đam mê, bạn nên biết điều đó bằng trực giác bởi vì bạn gần như “đánh mất chính mình” trong đó. Đây là lý do tại sao mọi người thường mô tả sự thay đổi trong nhận thức của họ về thời gian khi họ đang làm điều gì đó mà họ đam mê. Các nhạc sĩ thường dành hàng giờ để luyện tập hoặc viết nhạc mà không để ý đến thời gian trôi qua. Hãy tự hỏi bản thân, điều gì trong cuộc sống khiến bạn cảm thấy như vậy?

Cảm giác tinh thần tích cực mà bạn có được khi đắm chìm trong đam mê của mình cũng ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất của bạn. Nghiên cứu Harvard về sự phát triển của người trưởng thành đã nghiên cứu sâu rộng về mối liên hệ giữa cảm xúc tích cực và sức khỏe. Trải nghiệm những cảm xúc tích cực đã được chứng minh là giúp giảm căng thẳng, giảm đau mãn tính và nghiện ngập, cải thiện giấc ngủ và sự tập trung, cùng nhiều lợi ích tích cực khác.

Có đam mê là một phần thiết yếu của con người và tất cả mọi người đều đam mê một thứ gì đó.

Đam mê là một phần quan trọng và mang tính nội tại của mỗi người, vì vậy bạn nên tạo cơ hội để cho phép mình khám phá chúng. Bạn càng có nhiều cơ hội khám phá niềm đam mê của mình, bạn sẽ càng trở nên hạnh phúc và khỏe mạnh hơn. Khám phá các môi trường vật chất và xã hội mới, đồng thời nghiên cứu các lĩnh vực mới mà bạn không quen thuộc nhưng thấy tò mò; ví dụ: bằng cách tham gia các lớp học, tham gia các nhóm sách có liên quan hoặc tìm các cộng đồng trực tuyến. Xem xét các hoạt động thể chất mới như thể thao hoặc học một nghề thủ công đòi hỏi kỹ năng sử dụng đôi tay của bạn. Càng khám phá nhiều tình huống chưa biết, bạn càng có nhiều chỗ để khám phá những đam mê chưa được biết đến.

Hãy quên đi những định kiến đã có về hạnh phúc và tìm hiểu ý nghĩa của nó đối với bạn.

Hầu hết mọi người sẽ đồng ý rằng hạnh phúc là rất cá nhân. Bất chấp sự thật có vẻ hiển nhiên này, xã hội vẫn cho rằng chỉ có hai cách đúng đắn để đạt được hạnh phúc: sự giàu có và sự hài lòng ngay lập tức. Điều này có thể rất tai hại và có thể ngăn cản ta tìm ra những cách có ý nghĩa hơn để hạnh phúc.

Đầu tiên, ta thường được nói rằng hạnh phúc phụ thuộc vào việc kiếm được nhiều tiền hơn. Điều này đơn giản là không đúng sự thật. Tỷ lệ trầm cảm cao hơn nhiều ở các nước giàu có. Tiền đôi khi có thể giúp bạn đối phó với một tình huống, nhưng nếu bạn cảm thấy không hài lòng trong cuộc sống, việc có nhiều tiền hơn cũng không nhất thiết giúp ích được gì.

Nếu bạn không thể biến niềm đam mê và tài năng của mình thành nghề nghiệp của mình thì cũng không sao. Thay vào đó, hãy học cách điều chỉnh lịch trình của bạn để vẫn dành thời gian cho chúng. Ví dụ, nếu niềm đam mê của bạn là vẽ tranh bằng màu nước, thì bạn không cần phải tập trung toàn bộ sự nghiệp của mình vào việc này. Thay vào đó, hãy sắp xếp lịch trình của bạn để cho phép bản thân vẽ, ngay cả khi chỉ trong vài giờ một tuần. Điều này có thể tạo ra một sự khác biệt lớn trong cảm giác hạnh phúc của bạn.

Người ta cũng thường chỉ tìm kiếm hạnh phúc thông qua sự thỏa mãn ngắn hạn. Nhiều người rơi vào vòng luẩn quẩn khi họ khổ sở trong công việc và chỉ làm việc để kiếm tiền để mua cho mình những thứ khiến họ mất tập trung vào công việc (như đi chơi đêm hoặc đi nghỉ). Sự toàn mãn lâu dài có ý nghĩa hơn nhiều, vì vậy, thay vào đó, hãy cố gắng đầu tư thời gian của bạn vào các dự án dài hạn mà bạn yêu thích, chẳng hạn như sáng tạo hay xây dựng mọi thứ. Trái ngược với những phần thưởng thoáng qua (chẳng hạn như một đêm đi chơi), việc tạo ra thứ gì đó như tiểu thuyết hay một món đồ nội thất sẽ liên tục mang đến những thách thức mới và những thành công nhỏ, đồng thời bạn sẽ cảm thấy nhận được phần thưởng nhiều hơn nữa khi quá trình sáng tạo tiếp tục.

Đối với nhiều người, niềm hạnh phúc lớn nhất của họ đến từ việc giúp đỡ người khác, vì vậy hãy xem xét điều này nếu bạn chưa có. Tình nguyện hoặc tham gia vào các dự án giúp đỡ người khác hoặc cộng đồng của bạn không chỉ mang lại lợi ích cho người khác – bạn có thể thấy điều đó cũng mang lại cho bạn một kiểu hạnh phúc sâu sắc hơn.

Tìm kiếm một cộng đồng gồm những người có chung niềm đam mê với bạn sẽ giúp bạn đạt được mục tiêu của mình.

Niềm đam mê của bạn là của riêng bạn, nhưng việc theo đuổi chúng cùng với những người khác thường rất có lợi. Tìm những người chia sẻ niềm đam mê của bạn có thể dẫn đến những cơ hội mới để hoàn thành mục tiêu của bạn.

Giả sử bạn đam mê đồ điện tử tự làm. Bạn có thể hưởng lợi rất nhiều bằng cách chia sẻ ý tưởng và làm việc cùng với những người thuộc các lĩnh vực chuyên môn khác nhau trong lĩnh vực đó. Khi bạn làm việc trong một cộng đồng gồm những người cùng chí hướng , bạn sẽ tìm thấy những người khác có ý tưởng mà bạn có thể học hỏi. Họ có thể dạy cho bạn những kỹ năng mới phù hợp với mục tiêu của bạn và giúp bạn hiện thực hóa ý tưởng của mình tốt hơn, và tất nhiên bạn có thể chia sẻ kiến thức của mình và giúp đỡ họ.

Đôi khi làm việc với những người khác không chỉ mang lại lợi ích mà còn thực sự cần thiết. Một số mục tiêu chỉ có thể đạt được trong các nhóm lớn. Đừng tạo áp lực cho bản thân khi nghĩ rằng bạn nên một mình đạt được mục tiêu của bản thân, bởi vì điều đó thường không thực tế. Một ví dụ điển hình cho điều này là “Phong trào Ẩm thực Bắc Âu Mới,” đã trở nên phổ biến ở Châu Âu trong vài năm gần đây. Nó bắt đầu khi một nhóm đầu bếp ở Scandinavia muốn quảng bá món ăn truyền thống của Bắc Âu, mặc dù món ăn đặc biệt này hiếm khi được quốc tế biết đến. Họ đã tổ chức một mạng lưới các nhà hàng tham gia, tuyển dụng những đầu bếp có hứng thú với dự án và đã thành công trong việc gia tăng sự phổ biến của món ăn Bắc Âu trên khắp châu Âu. Do đó, tìm một nhóm người có chung niềm đam mê với bạn có thể rất có lợi, hay thậm chí là rất cần thiết cho cả bạn và các thành viên khác trong nhóm.

Kết luận

Dành thời gian cho tài năng, niềm đam mê và sự sáng tạo bẩm sinh của bạn là chìa khóa để đạt được hạnh phúc và sự hài lòng bên trong, vì vậy hãy để bản thân khám phá những điều đó càng nhiều càng tốt.

Khi cố gắng khám phá những tài năng tiềm ẩn của bạn, hãy nhìn lại những điều mà giáo viên của bạn nói rằng bạn không giỏi.

Giáo dục theo thể chế thường khiến mọi người thất vọng, vì hai lý do quan trọng: trường học chỉ đánh giá cao một vài loại trí thông minh được chọn và chỉ phục vụ cho một vài kiểu học tập được chọn.

Trí thông minh của con người là vô cùng đa dạng, nhưng các trường học mong muốn tất cả học sinh đều xuất sắc trong cùng một hệ thống. Thông qua một quá trình dài dằng dặc chỉ ra những sai lầm và cung cấp thông tin theo những cách nhàm chán lặp đi lặp lại, trẻ em bị mất khả năng sáng tạo và quay lưng lại với bất kỳ lĩnh vực nào mà chúng gặp khó khăn. Nếu bạn học kém một điều gì đó ở trường, có khả năng là do nhà trường đánh bạn hay chê trách bạn chứ không phải do bạn không có khả năng. Khi nhìn lại những gì giáo viên của bạn khiến bạn tin rằng bạn kém; bạn có thể ngạc nhiên khi phát hiện ra mình có những tài năng tiềm ẩn ở đó.

Đừng sợ những điều không thể đoán trước – hãy sử dụng nó để làm lợi thế cho bạn.

Hầu hết mọi người cảm thấy không thoải mái trong những tình huống mà họ không biết điều gì sẽ xảy ra, nhưng không ai biết tương lai có thể mang lại những gì. Bạn có thể có một kế hoạch, nhưng bạn không biết điều gì sẽ thực sự xảy ra vào lần tới khi bạn đặt chân ra khỏi nhà. Thay vì sợ hãi về điều đó, hãy nắm bắt lấy khoảnh khắc, bởi vì bất kỳ phần chưa biết nào trong cuộc sống của bạn đều có khả năng dẫn đến điều gì đó tuyệt vời. Hãy đẩy bản thân ra khỏi vùng an toàn của mình và vào càng nhiều tình huống không xác định càng tốt (tất nhiên là trong khi vẫn đảm bảo an toàn về thể chất). Một cơ hội tuyệt vời có thể đang “rình rập” ở bất cứ nơi đâu.


Nguồn: Blinkist, Finding Your Element: How to Discover Your Talents and Passions and Transform Your Life of Sir Ken Robinson and Lou Aronica

ThS. Vân Anh dịch, biên tập và trình bày

Vân Anh Nguyễn

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Lên đầu trang